Psychische klachten in de overgang

Welke psychische klachten horen bij de overgang?

De overgang is volgens de Australasian Menopause Society (AMS, 2023) een periode met een verhoogd risico op stemmingsklachten. Dat geldt ook voor vrouwen die nooit eerder depressief waren. De NVAB-richtlijn noemt stemmingswisselingen en depressie als klachten die in de perimenopauze en vroege menopauze vaker voorkomen. Het risico op een klinische depressie is in die fase volgens de richtlijn 2 tot 5 keer hoger.

Somberheid, boosheid en prikkelbaarheid

Stemmingsklachten in de overgang zien er niet altijd uit zoals je verwacht. De AMS beschrijft dat vrouwen in deze fase vaak minder verdriet ervaren en juist meer boosheid en prikkelbaarheid. Sommige vrouwen merken korte periodes van verdriet of geïrriteerdheid die minuten tot uren duren, vergelijkbaar met PMS. Ben je ineens snel geraakt of kort van stof, dan is dat dus geen karakterfout.

Innerlijke onrust en angst

Ook een onrustig, opgejaagd gevoel of angst kan voorkomen. De richtlijn van NICE (Verenigd Koninkrijk) noemt angst als gevolg van de menopauze naast een somber gevoel. De NVAB noemt een angst- of paniekstoornis als mogelijke andere verklaring voor klachten die op de overgang lijken. Laat het daarom bekijken als het blijft of erger wordt.

Vergeetachtigheid en concentratie

Ongeveer 60 procent van de vrouwen van middelbare leeftijd meldt geheugenproblemen tijdens de overgang, aldus de NVAB. Die 'brain fog' kan je onzeker maken over je werk of jezelf, en voedt zo weer de stemming.

Somberheid of een depressie in de overgang: wat is het verschil?

Een somber gevoel en een depressie zijn niet hetzelfde. NICE schrijft dat een somber gevoel een veelvoorkomend overgangsverschijnsel is en iets anders dan een depressie. Bij een depressie gaat het om een combinatie van klachten die aanhoudt. De European Menopause and Andropause Society (EMAS, 2026) noemt onder meer concentratieproblemen, een laag gevoel van eigenwaarde of overmatig schuldgevoel, slaapproblemen, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood.

Volgens EMAS komen depressieve klachten vaker voor in de perimenopauze (45 tot 68 procent) dan in de premenopauze (28 tot 31 procent). De grafiek hieronder zet die bandbreedtes naast elkaar.

Wie loopt meer risico?

De AMS noemt als risicofactoren een eerdere depressie of stemmingsstoornis, ernstige PMS of een depressie na een bevalling, ingrijpende gebeurtenissen in je leven, opvliegers in de voorgeschiedenis en schommelingen in hormonen. Herken je jezelf daarin, dan is het extra zinvol om vroeg met je huisarts te praten. De NVAB voegt toe dat psychische belasting en ontevredenheid met werk of leven de kans op overgangsklachten juist vergroten. Het werkt dus twee kanten op.

Overgang of burn-out? Waarom het lastig te onderscheiden is

Moe, prikkelbaar, slecht slapen en vergeetachtig: dat past bij de overgang, maar ook bij overspanning of een burn-out. De NVAB-richtlijn zegt eerlijk dat een duidelijk onderscheid tussen overgangsklachten en overspanning, burn-out of depressieve klachten niet altijd mogelijk is. De overgang kan de oorzaak zijn, maar psychische problemen kunnen er ook naast bestaan.

De richtlijn adviseert bedrijfsartsen daarom om de klachten en mogelijke oorzaken te inventariseren. Daarbij hoort ook de vraag of je stress ervaart op je werk of thuis. In de overgang kan je stressgevoeligheid volgens de NVAB hoger zijn. Werk je en loop je vast, dan kun je ook de bedrijfsarts inschakelen. Wil je je klachten eerst ordenen, dan helpt een klachtenprofiel van je overgangsklachten als voorbereiding op het gesprek.

Stemmingswisselingen, slaap en gewicht: hoe hangen ze samen?

Slaapproblemen zijn volgens de NVAB een vaak gemelde klacht in de perimenopauze, deels door nachtzweten. Slecht slapen en een depressieve stemming hangen in de onderzoeken van het achtergronddocument samen met minder goed functioneren op het werk. Meer hierover lees je bij slaap, stress en gewicht in de overgang.

Over gewicht zegt The Menopause Society (2025) dat slecht slapen en veel stress samenhangen met gewichtstoename. Ouder worden blijft volgens dezelfde bron de belangrijkste oorzaak van aankomen; de overgang verschuift vet vooral naar de buik. De NVAB meldt bovendien dat overgangsklachten bij vrouwen met overgewicht zich heviger kunnen presenteren.

Emotie-eten in de overgang

Misschien merk je dat je bij spanning of somberheid anders gaat eten. De bronnen die wij voor deze pagina hebben geraadpleegd, tonen geen direct bewijs dat de overgang zelf emotie-eten veroorzaakt. Wel noemt The Menopause Society stress en slecht slapen als factoren die samenhangen met aankomen. Herken je het, ga dan niet strenger diëten: de Nederlandse richtlijn raadt sterke calorierestrictie in de overgang af. Begeleiding met aandacht voor eetgedrag en gevoelens kan zinvoller zijn. Het programma op medische begeleiding bij overgewicht via overgewichtnederland.com, uitgevoerd door Overgewicht Nederland B.V., werkt volgens de aanbieder met een team waarin ook een psycholoog zit.

Hulp bij psychische overgangsklachten: wat kan er?

Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. De huisarts is je eerste aanspreekpunt. In veel praktijken werkt een praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ). Volgens het Nivel ziet de POH-GGZ binnen de huisartspraktijk relatief veel mensen met klachten van angst, stress en een depressief gevoel. Ook een overgangsconsulent voor begeleiding bij klachten kan meedenken.

Behandelopties die bronnen noemen

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): NICE noemt CGT als mogelijkheid bij een somber gevoel of angst door de menopauze. De AMS schrijft dat studies voordeel laten zien.
• Bewegen: volgens de AMS verminderen licht tot matig intensieve inspanningen depressieve klachten bij vrouwen van middelbare leeftijd en ouder.
• Hormoontherapie: NICE stelt dat die kan worden aangeboden als je je somber voelt door de overgang. Volgens de AMS is hormoontherapie geen eerste keus bij een ernstige depressie, en volgens EMAS is ze in Europa en de VS niet geregistreerd voor depressie. Lees ook de nadelen van hormoontherapie.
• Antidepressiva: bij een vastgestelde depressie kunnen ze volgens de AMS en EMAS een optie zijn. NICE schrijft dat niet is aangetoond dat ze helpen bij een somber gevoel door de overgang als je geen depressie hebt.

Welke route past, beslis je samen met je huisarts. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht. Gebruik je al medicijnen voor je stemming, stop daar dan nooit zelf mee.

Gedachten aan zelfdoding: direct hulp

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand anders? Wacht dan niet. Bel 113 Zelfmoordpreventie via 113 of gratis via 0800-0113, of chat via 113.nl. De hulplijn is volgens 113 dag en nacht open en je kunt anoniem en vertrouwelijk praten. Je kunt ook direct je huisarts bellen, of 's avonds en in het weekend de huisartsenpost in je regio. Bij direct levensgevaar bel je 112, zoals ook GGZ Friesland adviseert.

Gedachten aan de dood staan in de lijst met kenmerken van een depressie die EMAS noemt. Ze zijn dus een signaal om hulp te zoeken, geen teken van zwakte.