Hoeveel kilo kom je aan in de overgang?

Gemiddelde gewichtstoename in de overgang in cijfers

Vrouwen tussen 45 en 55 jaar komen gemiddeld ongeveer een halve kilo per jaar aan, in totaal zo'n 2,3 kilo tijdens de overgangsperiode. Zo staat het in het informatieblad van de Australasian Menopause Society (2018). Die organisatie baseert zich op een overzichtsartikel van de International Menopause Society (Davis en collega's, Climacteric 2012), dat ook op ongeveer een halve kilo per jaar uitkwam.

Wat een gemiddelde wel en niet zegt

Een gemiddelde verbergt grote verschillen. Sommige vrouwen blijven op gewicht, anderen komen duidelijk meer aan. Ben jij in een paar jaar vijf of tien kilo zwaarder geworden, dan ben je niet raar of mislukt, maar dan spelen er waarschijnlijk meer factoren mee dan alleen de overgang. Denk aan minder bewegen, slechter slapen, stress of medicijnen. Wanneer je een sterke of snelle toename ziet, lees dan ook over snelle gewichtstoename en mogelijke oorzaken.

Leeftijd of overgang?

Volgens de Australasian Menopause Society schrijven meerdere studies de gewichtstoename eerder toe aan ouder worden dan aan de menopauze. The Menopause Society noemt veroudering de belangrijkste drijver. Die halve kilo per jaar is dus niet iets wat de overgang je oplegt, maar vooral een effect van de leeftijdsfase waarin de overgang valt.

Wanneer kom je het meest aan rond de menopauze?

De grootste verandering in je lichaam gebeurt aan het begin van de overgang en loopt door tot ongeveer twee jaar na je laatste menstruatie. Dat bleek uit het SWAN-onderzoek, een groot Amerikaans onderzoek dat vrouwen jarenlang volgde (Greendale en collega's, JCI Insight 2019).

Wat de onderzoekers zagen:

• Voor de overgang namen vetmassa en spiermassa allebei geleidelijk toe.
• Aan het begin van de overgang verdubbelde de snelheid waarmee vet toenam en begon de spiermassa te dalen.
• Ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie stabiliseerden beide.
• Het gewicht zelf steeg vooral geleidelijk en versnelde niet duidelijk bij de overgang.

De perimenopauze is dus het moment waarop de verhouding tussen vet en spieren het snelst verschuift. Wanneer die fase bij jou valt, hangt af van je leeftijd; de gemiddelde leeftijd van de menopauze ligt in Nederland rond 50 tot 51 jaar. Meer over de fases lees je bij hoe lang de overgang duurt en wanneer die begint.

Kilo's op de weegschaal versus vet en spieren

De weegschaal laat maar een deel van het verhaal zien, omdat je in de overgang vet kunt winnen en spieren kunt verliezen terwijl je gewicht nauwelijks verandert. The Menopause Society schrijft dat vrouwen na hun dertigste 3% tot 8% spiermassa per tien jaar verliezen. Tegelijk zorgt dalend oestrogeen ervoor dat vet vaker in de buik wordt opgeslagen.

Waarom je broek strakker zit

Het achtergronddocument van de NVAB-richtlijn Overgang en Werk beschrijft een versnelde toename van vetmassa, verlies van vetvrije massa en een toename van visceraal vet, het vet rond je organen. Dat verklaart waarom veel vrouwen zeggen dat hun buik dikker is geworden, terwijl ze maar een paar kilo zijn aangekomen. Over die verschuiving lees je meer bij buikvet in de overgang.

Meet meer dan je gewicht

Meet daarom ook je buikomvang. Voor vrouwen is 88 centimeter een grens die bijvoorbeeld meetelt voor toegang tot de gecombineerde leefstijlinterventie (volgens de polisvoorwaarden van een zorgverzekeraar; check je eigen polis). Wil je je getallen naast elkaar zien, gebruik dan de BMI-rekentool van overgewichtnederland.com.

Rekenvoorbeelden: zoveel kilo komt erbij over de jaren

Een halve kilo per jaar lijkt weinig, maar over een langere periode telt het op. Een rekenvoorbeeld op basis van het gemiddelde van de Australasian Menopause Society laat zien hoe dat werkt.

Voorbeeld over tien jaar

Stel dat je op je 45e 72 kilo weegt en het gemiddelde volgt. Dan weeg je op je 55e ongeveer 77 kilo. Dat gaat zo geleidelijk dat je het per jaar nauwelijks merkt, tot een broek of jurk ineens niet meer past. Omdat in dezelfde periode spiermassa afneemt, kan het aandeel vet nog wat meer stijgen dan die vijf kilo doet vermoeden.

Waarom de cijfers uit het buitenland komen

De bekendste cijfers komen uit Australië, uit een internationaal overzicht en uit het Amerikaanse SWAN-onderzoek. Een Nederlands cijfer dat alleen over vrouwen in de overgang gaat, vonden we niet. Het CBS publiceert gewichtscijfers per leeftijdsgroep, maar voor mannen en vrouwen samen. Ga er dus niet van uit dat de buitenlandse gemiddelden precies op jouw situatie passen; ze geven een richting, geen norm.

Wat je wel uit alle bronnen kunt halen: aankomen rond je vijftigste is gebruikelijk, het komt vooral door ouder worden, en de overgang bepaalt vooral waar het vet terechtkomt. Met bewegen, krachttraining en gevarieerd eten heb je zelf invloed op je spieren en je gewicht.

Hoeveel kilo's tellen mee voor je gezondheid?

Vooral kilo's rond je middel tellen mee. The Menopause Society noemt bij extra gewicht rond de buik een hoger risico op hoge bloeddruk, diabetes en een ongunstig cholesterol. De Australasian Menopause Society koppelt buikvet en visceraal vet aan hart- en vaatziekten en diabetes.

Ter vergelijking met de rest van Nederland: volgens het CBS had in 2024 42% van de mensen van 45 tot 55 jaar een gezond gewicht, en 38% van de mensen van 55 tot 65 jaar. Die cijfers gelden voor mannen en vrouwen samen. Een cijfer specifiek voor vrouwen in de overgang publiceert het CBS daar niet.

Hoeveel je moet afvallen om gezondheidswinst te boeken, valt vaak mee. Volgens The Menopause Society kan 5% tot 10% gewichtsverlies je gezondheid al verbeteren. Bij een gewicht van 90 kilo is dat 4,5 tot 9 kilo.

Wat doe je met deze cijfers over aankomen?

Gebruik de cijfers als ijkpunt, niet als oordeel. Kom je gemiddeld aan, dan kun je met kleine aanpassingen veel bereiken. Kom je veel meer aan, dan is het zinvol om uit te zoeken waarom.

• Rond het gemiddelde: houd je spieren op peil met krachttraining en beweeg minstens 150 minuten per week, zoals The Menopause Society adviseert. Tips vind je bij extra kilo's in de overgang voorkomen.
• Duidelijk boven het gemiddelde: bespreek het met je huisarts, zeker bij andere klachten.
• Al langer overgewicht: een GLI of medische begeleiding bij overgewicht kan helpen. Lees meer over begeleid afvallen in de overgang op overgewichtnederland.com.

Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht; we helpen je de juiste route te vinden.