Hormoontherapie in de overgang: wat doet het met je gewicht?

Maakt hormoontherapie dik? Wat bronnen zeggen over gewichtstoename door HST

Veel vrouwen twijfelen over hormoontherapie (ook wel HST of HT genoemd) omdat ze bang zijn om aan te komen. Die angst is begrijpelijk, want in dezelfde jaren stijgt bij veel vrouwen het gewicht. De vraag is alleen of de hormonen daar de oorzaak van zijn.

Internationale menopauzeverenigingen

De International Menopause Society (IMS) publiceerde in 2012 een overzichtsartikel van Davis en collega's. Daarin staat dat vrouwen rond de overgang gemiddeld ongeveer 0,5 kilo per jaar aankomen en dat hormoontherapie niet dik maakt. De Australasian Menopause Society (AMS) komt in 2018 tot dezelfde conclusie: hormoontherapie veroorzaakt geen gewichtstoename en kan visceraal vet na de menopauze verminderen. Visceraal vet is het vet rond je organen in de buikholte.

Leeftijd speelt de hoofdrol

The Menopause Society (TMS) noemt veroudering de belangrijkste drijver van gewichtstoename. Dalend oestrogeen zorgt er wel voor dat vet zich eerder in de buik opslaat. Meer daarover lees je op de pagina over de rol van oestrogeen bij buikvet. Kom je aan terwijl je hormonen gebruikt, dan is dat dus niet automatisch door de hormonen. Leeftijd, minder spiermassa, slaap, stress en andere medicijnen kunnen allemaal meespelen.

Het omgekeerde is ook goed om te weten. Wie verwacht dat hormonen de kilo's van de afgelopen jaren laten verdwijnen, komt meestal bedrogen uit. Daarover gaat het volgende deel.

Afvallen door hormoontherapie: waarom hormonen geen afvalmiddel zijn

The Menopause Society schrijft letterlijk dat hormoontherapie geen directe behandeling is om af te vallen. Het effect op buikvet noemt de vereniging bescheiden. Dat sluit aan bij de AMS, die spreekt over minder visceraal vet na de menopauze, maar niet over kilo's verlies op de weegschaal.

De Nederlandse richtlijn is voorzichtiger

De Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen heeft sinds juli 2023 een aparte module over obesitas tijdens de overgang. Daarin staat dat het effect van hormoontherapie op gewicht onbekend is. Ook staat er dat vrouwen in de overgang geen ander leefstijladvies nodig hebben dan mensen met overgewicht zonder overgangsklachten, en dat sterke calorierestrictie niet wordt aangeraden.

Voor jou betekent dit: hormoontherapie is in Nederland bedoeld voor overgangsklachten, zoals opvliegers en nachtzweten. Gewichtsverlies is geen reden om ermee te starten. Verlichten de hormonen je klachten en slaap je daardoor beter, dan kan dat het makkelijker maken om gezonde gewoonten vol te houden. Dat is een indirect effect, geen afvalbehandeling.

Wil je weten waarom afvallen in deze fase zo moeizaam kan gaan, lees dan ook waarom afvallen soms niet lukt in de overgang.

Hormoonpillen, pleisters, gel en spray: toedieningsvormen bij overgewicht

Hormoontherapie bestaat volgens de samenvatting van de NHG-Standaard De overgang (2022) meestal uit oestrogeen, gecombineerd met een progestageen. Oestrogeen kun je via de mond nemen (als tablet) of via de huid gebruiken. Voor de huid zijn er pleisters, een gel en een spray. Een progestageen wordt volgens dezelfde samenvatting via de mond gegeven, dus naast een pleister gebruik je dan vaak ook een tablet.

Waarom progestageen?

De NVOG-richtlijn Management rondom menopauze (2026) legt uit dat vrouwen met een baarmoeder naast oestrogeen een progestageen nodig hebben, om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Heb je geen baarmoeder meer, dan is dat volgens de richtlijn niet nodig.

Waarom de vorm uitmaakt bij een hoger BMI

Voor vrouwen met overgewicht is dit misschien het belangrijkste stuk. De NVOG schrijft dat het risico op veneuze trombose (een bloedstolsel in een ader) stijgt met leeftijd en BMI. Bij oestrogeen via de mond is het tromboserisico verhoogd, vooral in het eerste jaar. Bij oestrogeen via de huid lijkt dat verhoogde risico er niet te zijn. De richtlijn adviseert daarom om bij een BMI boven 30 te overwegen om oestrogeen via de huid te gebruiken in plaats van via de mond. De werkgroep zegt er eerlijk bij dat het bewijs hiervoor zeer laag is, omdat grote studies ontbreken.

Welke vorm en welke combinatie bij jou past, bepaal je samen met je huisarts of gynaecoloog. Meer over risico's, borstkanker en trombose lees je op de pagina over nadelen van hormoontherapie.

Je gewicht in de overgang: wat je naast hormonen zelf kunt doen

Of je nu wel of geen hormonen gebruikt: de basis voor je gewicht verandert niet. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen en daarnaast twee keer per week krachttraining. Dat laatste is geen detail. Volgens dezelfde bron verliezen vrouwen na hun dertigste 3 tot 8 procent spiermassa per decennium. Spieren helpen je om in beweging te blijven en zijn een belangrijk deel van je lichaamssamenstelling.

Slaap en stress tellen mee

TMS noemt ook slecht slapen en veel stress als factoren die samenhangen met gewichtstoename. Als hormoontherapie je nachtzweten vermindert, kan dat dus helpen. Maar ook zonder hormonen kun je aan slaap en ontspanning werken.

Voeding zonder crashdieet

De Nederlandse richtlijn raadt sterke calorierestrictie af. De werkgroep vindt sterk beperkende diëten op lange termijn niet haalbaar en schrijft dat sterke calorierestrictie de stofwisseling vertraagt. Kies daarom aanpassingen die je volhoudt. Twijfel je wat bij jou past, vraag dan je huisarts om een verwijzing naar een diëtist.

Heb je overgewicht en wil je begeleiding, dan is de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) een optie die in het basispakket zit. Lees hoe dat werkt op de pagina over het leefstijlprogramma GLI bij overgewicht van onze partnersite. Wil je eerst weten waar je staat, dan kun je je BMI laten berekenen.

Hormoontherapie en gewicht bespreken met je huisarts

Een goed gesprek met je huisarts begint met duidelijke klachten. Schrijf een week of twee op hoe vaak je opvliegers hebt, hoe je slaapt en wat je gewicht en buikomvang zijn. Neem ook een lijst mee van alle medicijnen en supplementen die je gebruikt.

Vragen die je kunt stellen

• Komen mijn klachten in aanmerking voor hormoontherapie?
• Welke vorm past bij mij, gezien mijn BMI en mijn risico op trombose?
• Heb ik een progestageen nodig, en welk soort?
• Hoe lang gebruik ik het en wanneer evalueren we?
• Wat kan ik daarnaast doen aan mijn gewicht, en kom ik in aanmerking voor een GLI?

Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht. Of hormoontherapie bij je past, beslist een arts samen met jou. Wil je een eerste indruk van welke route bij jou past, doe dan de afvaltest. Sommige vrouwen kiezen daarnaast voor professionele hulp bij afvallen.